Tradisi ing Kutha Semarang

Nguri – nguri Tradisi

Ing Kutha Semarang

Wonten era globalisasi samenika kathah panemu – panemu inggal saking ilmu pengetahuan lan teknologi ingkang dipun remeni kaliyan masyarakat. Samenika saget dipun dadosaken tantangan ingkang inggal saking dunianipun pendidikan ingkang gampil dipun tembus kalian panemu kasebut. Saking pembelajaran bahasa jawi mliginipun kabudayaan jawi dipun dadosaken dasar ilmu pengetahuan ingkang anduweni peran penting, amargi dipun dadosaken tolak ukuripun lan acuan kangge kahuripan masyarakat jawi, tradisi utawa kabudayaan jawi ingkang sampun lengket kalihan masyarakat jawi menika dipun dadosaken keyakinan ingkang hakiki. 

Kabudayaan jawi menika sampun radi ical, amargi kathah kabudayaan saking kilen mlebet wonten Indonesia. Ananging tasih wonten daerah ingkang nguri – nguri kabudayaan kasebut. Wonten kutha Semarang tasih nguri – nguri tradisinipun.

Kaya ta Dugderan, Warak Ngendog, Sesajen Rewanda, Sedekah Laut, Pengantin Semarangan, Bakdo Goblok, Apitan ( Sedekah Bumi ) lan sapanunggalipun. Samenika taseh katah tiyang ingkang mboten mangertos tradisi – tradisinipun ing daerahe piyambak – piyambak. Bocah cilik padha bingung angger ditakoni tradisi apa wae sing ana ing daerahe.

Wonten buku niki badhe dipun jabaraken maneka warna tradisi jawi ingkang wonten Kutha Semarang. Samenika sampun kathah manungsa mboten mangertosi tradisi wonten daerahipun. Mugi – mugi buku niki anggadhahi informasi kang anduweni manfaat kangge masyarakat. Wonten mriki ajeng dipun jlentrehaken sejarahipun tradisi saking Semarang, yaiku :

1.  Dugderan

Sejarahipun diwontenaken tradisi dugderan wiwitane kuwi saking benten panemu sajroning nemtokake dina wiwitanipun sasi pasa. Ing tahun 1881 pamarintah Kanjeng Bupati RMTA Purbaningrat, nentoake wiwite sasi pasa yaiku ngunekake bedug masjid agung kauman lan meriam wonten plataran kabupaten banjur diunekake kaping telu.

Wonten adicara upacara kasebut saya suwi saya gawe remening masyarakat Semarang lan sakitare. Sahengga narik minat para pedagang saking daerah ingkang ngedol meneka warna panganan, ngombe lan dolanan bocah cilik sing digawe saka lempung. Saking carita kasebut saben wiwiti pasa kutha Semarang ngunekake bedug lan meriam kasebut ing Mesjid Kauman Semarang.

2.  Warak Ngendog

Warak ngendog menika dolanan khas kutha Semarang ingkang medhal wonten tradisinipun dugderan. Dolanan niki awujud makhluk ingkang direka – reka saking gabunganipun maneka warna kewan ingkang gadhahi simbol paseduluran saking golongan etnis wonten Semarang. Nggih menika cina, arab, lan jawi, sirahipun awujud sirah naga ( Cina ), awakipun awujud buroq ( Arab ) lan sikil papat awujud sikil wedhus ( Jawi ).

 Warak anduweni arti suci lan ngendog disimbolake hasilipun pahala ingkang angsal saking sakwise manungsa ngelampahi proses ingkang suci. Warak ngendog saget dipun artiaken kangge sinten mawon ingkang saget njagi kasucian wonten sasi pasa. Wonten pungkasanipun angsal pahala ing dinten ariyaya. Warak ngendog sampun dados tradisi kutha Semarang, kanthi arak – arakan saking Balai Kota Semarang ngantos Masjid Kauman Semarang.

 

3.  Sesajen Rewanda

Sesajen rewanda punika nyariosaken lelampahipun Sunan Kalijaga. Nalika semanten Sunan Kalijaga badhe tindak dhateng Demak mbeta kayu. Kayu – kayu punika dipun larungaken wonten kali. Wonten tengah – tengahipun mardi kayu kasebut nyangkut wonten jepitan watu lan mandheg wonten guwa.sak lajengipun Suana Kalijaga ngaso wonten guwo kasebut. Wonten guwa kasebut Sunan Kalijaga nglampahaken tapa. Nalika tasih tapa Sunan Kalijaga kepanggih kaliyan kethek. Kethek kasebut nyuwun priksa wonten perkawis punapa. Sunan Kalijaga lajeng cariyos lan nyuwun dipun rewangi, supados saget mlampah malih.

 Kethek menika ngabulake panyuwune Sunan Kalijaga, ananging kethek wonten panyuwun inggih punika tumut Sunan Kalijaga menyang Demak.  Sunan Kalijaga mboten ngabulaken panyuwune kethek amargi mboten sebangsanipun manungsa, banjur Sunan Kalijaga nyuwun kethek mau dikengken njagi guwanipun lan ajeng diparingi dhaharan sing enak – enak. Saking kacarios kasebut masyarakat ngawontenaken  sesajen kangge ngormati para leluhuring. Saking kacarios kasebut dipun wastani upacara Sesajen Rewanda.

4.  Sedekah Laut

Tradisi sedekah laut punika ngrembaka wonten masyarakat kampung ing wilayah Tambak lorok, ing Semarang lor. Sampun suwi masyarakat anggelar tradisi kasebut. Sedekah laut inggih punika awujudaken rasaning syukur dhumateng Gusti Allah saking masyarakat kanggo sing bahureksa daerah tambak lorok

Tradisi iki anduweni ancas yaiku njalok kesalametan dhumateng Gusti Allah, supados ngilangi sambikala. Temtune, ngepasi masyarakat golek iwak ing laut, lan ngilangi saka maneka warna alangan sing ora dikarepke.

5.  Pengantin Semarangan

Semarang anggadahi tradisi ngantenan maneka warna. Wonten bentenipun nggih menika saking adat tradisi upacaranipun kalihan busananipun. Gaya pengantin semarangan niki sampun dipun campur kalih budayanipun saking kilen ananging tasih wonten ciri khasipun saking adicara punika.

Adicara pengantin semarangan anduweni tata cara inggih menika lamaran, srah-srahan peningset, upacara ungkupan lan upacara ijab kabul antarane  pengantin lanang lan wadon. Pengantin wadon wonten khasipun semarangan, bakal pengantin wadon dipun wastani Model Encik Semarangan, inggih menika saking campurane Cina lan  Arab.

Wonten kalengkapanipun  pengantin wadon yaiku : ngagem  selop warni cemeng  bludru sulaman mote lan nganggo  kaos kaki, kaki songket, kebaya bludru cemeng  sulaman  mote model Kraag Shanghai nganggo sarung tangan.  Perhiasan ingkang dipun ginaaken : ali –ali , gelang, kalung Krekang, suweng lan wonten bagian  Kraag-Shanghai ngagem kancing ingkang dipun gawe saking  Emas, lan  lengen ngagem Klad-Bahu. Wonten bagianipun tengen kiwa nduwur nganggo suweng saka emas permata. Kangge sanggulipun biasane ngangge jungkat cilik. Kembang konde dipendet saking godhong pandan, jungkat gedhe, cunduk mentul kurang luwih 24 iji. Kembange : kembang melati, cempaka kuning sing diblesepke kanggo kambang melati dipun wastani endog remek. Pengantin lanang wonten adat semarangan, bakal nganten lanang dipun wastani model Pengantin Kadji.

Kelengkapanipun pengantin lanang yaiku : ngagem selop digawe saka bludru disulam mote, ngagem kaos kaki, celana cemeng bludru disulam mute. Rasukan ingkang dipun ginaaken dipus wastani gamis saking bahan kemerlap, lengenipun dawa ngagem kraag shanghai lan ngagem rasukan cemeng bludru disulam kalih kragg shanghai, ngagem slempang warni keemasan. Saking pangadaran wonten nginggil sampun cetha bentenipun kalian rasukan – rasukan panganten ingkang sampun dipun campuri kalih kabudayan saking kilen. Ananging tasih wonten pengantin ingkang remen ngagem rasukan asli semarangan.

6.  Bakdo Gablog

Upacara iki dilakokake kanggo nyuwun berkah lan keselametan kangge Gusti Allah, kalih mbeta maneka warna sesajen, ananging ana sing khusus yaiku Goblok, geblok digawe saka sega sing gedhe. Digawa karo masyarakat ing sekitar kono. Sesajinipun dibeta lan dikempalaken dados setunggal banjur didongani sesarengan. Sawise didongani banjur didhahar sesarengan.

7.  Apitan ( Sedekah Bumi )

Tradisi iki awujudake rasa syukuring masyarakat dhumateng Gusti Allah ingkang sampun wenehi keselametan, berkah lan rizki kang luwih. Apitan utawa sedekah bumi sampun ngakar wonten masyarakat kelurahan sampangan, kecamatan Gajah Mungkur. Masyarakat anggelar adicara iki dianakake ing sasi Dulkaidah utawa ning antarane rong sasi, dina ariyaya lan idul adha.

Ingkang nyengsemaken tradisi punika wonten arak – arakanipun saking warga. Saking pangandaran ing nginggil, tradisi – tradisi menika kedah dipun nguri – nguri, supados mboten dipun akuni kalih tiyang saking kilen. Kabudayaan menika nek mboten dikenalaken kalih para mudha bakalan ilang. Mula supaya kaula mudha lan bocah  penerusin bangsa isa ngerti tradisine kudu dikenalake budaya saka daerahe dewe – dewe. Cara ngenalake ora kudu saka pendidikan ananging bisa saka keluarga, lingkungan masyarakat lan sapanunggale.

 

Saking tradisi – tradisi wonting nginggil menika kedhah dipun uri – uri supados tiyang nem – neman saget mangertosi tradisi – tradisi wonten daerahe piyambak – piyambak. Supados mboten muspra ing enteke jaman. 

                                            Katulis dening : Novilita Kusuma Astuti_ Tugas kuliah semester 2